Agnieszka Baran mieszka w Krakowie, była psychologiem i pedagogiem w Publicznym Liceum Ogólnokształcącym Jezuitów im. św. Stanisława Kostki przez 9 lat, a od prawie pięciu lat pełni funkcję dyrektora JECSE – Europejskiej Komisji ds. Jezuickiej Edukacji Podstawowej i Średniej, która łączy szkoły jezuickie i partnerskie w Europie, na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej i Azji Środkowej.
Na tym rozległym terenie edukacja przechodzi głębokie przemiany, związane z różnorodnością kulturową, sekularyzacją, rozwojem technologii oraz rosnącymi wyzwaniami społecznymi i ekologicznymi. W centrum tego dynamicznego krajobrazu działa JECSE, wspierając współpracę między szkołami, rozwój kadry oraz wierność wartościom i misji ignacjańskiej.
Na początek, proszę opowiedzieć o swoim tle zawodowym i tym, co skłoniło Panią do pracy w edukacji jezuickiej.
Agnieszka Baran: Dziękuję za zaproszenie. Posiadam dyplom z psychologii i pedagogiki. Od początku studiów skupiałam się na edukacji dorosłych – pracowałam jako trenerka, koordynowałam projekty edukacyjne, a później wykładałam psychologię na uniwersytecie. To wczesne doświadczenie pozwoliło mi zrozumieć, jak bardzo cenię tworzenie środowisk, które wspierają rozwój, refleksję i osobisty wzrost.
Przełomowym momentem było powstanie pierwszej szkoły jezuickiej w moim rodzinnym mieście. Zostałam zaproszona jako psycholog szkolny. To, co zaczęło się jako dodatkowe zajęcie, wkrótce stało się moim głównym zawodowym powołaniem. Edukacja jezuicka nie tylko dawała wyzwania zawodowe, ale przede wszystkim głębokie poczucie sensu – oparte na trosce o całą osobę i integracji edukacji, wiary oraz służby. To naturalnie doprowadziło mnie do trwałego zaangażowania w edukację jezuicką na poziomie lokalnym i międzynarodowym, co obecnie realizuję w pracy w JECSE.
W Pani pracy spotyka się Pani zarówno z jezuitami, jak i świeckimi liderami. Jak postrzega Pani rolę świeckich i kobiet w edukacji jezuickiej?
Świeccy liderzy od dawna pełnią kluczową rolę w apostolacie edukacyjnym jezuitów. Nie wykonują jedynie zadań administracyjnych – są współodpowiedzialni za misję szkoły, by była wierna wartościom ignacjańskim i miejscem, gdzie młodzi ludzie rozwijają swoje talenty i charakter.
Jako kobieta i liderka dostrzegam zmiany w postrzeganiu roli kobiet. Choć od zawsze stanowią większość grona pedagogicznego, ich obecność w strukturach decyzyjnych nie była tak widoczna. Dziś coraz więcej kobiet kieruje szkołami i projektami jezuickimi, co wzbogaca proces podejmowania decyzji, wprowadza innowacje i buduje kulturę edukacyjną opartą na współpracy i włączaniu wszystkich głosów.
Proszę przybliżyć rolę JECSE i jego misję.
JECSE – Europejska Komisja ds. Jezuickiej Edukacji Podstawowej i Średniej – to sieć szkół jezuickich i partnerskich w Europie, na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej i Azji Środkowej. Misją JECSE jest wspieranie szkół w zachowaniu ich tożsamości ignacjańskiej, przy jednoczesnym reagowaniu na współczesne wyzwania edukacyjne.
JECSE promuje współpracę między szkołami, wspiera rozwój kadry, oferuje programy formacyjne dla nauczycieli i liderów oraz inicjatywy w zakresie obywatelstwa globalnego, ochrony dzieci i jakości edukacji. Sieć umożliwia wymianę doświadczeń i dobrych praktyk, wzmacniając poczucie wspólnoty i jedności misji w regionie.
W roku szkolnym 2024/2025 JECSE obejmuje 222 szkoły, w których uczy się ponad 173 000 uczniów, a pracuje prawie 16 000 osób, w tym 149 jezuitów.
Jakie są największe wyzwania i mocne strony edukacji jezuickiej?
Siłą szkół jezuickich jest ich jasna misja i silna tożsamość – kształcenie całej osoby w duchu wartości ignacjańskich, zaangażowanie w sprawiedliwość społeczną, rozwój krytycznego myślenia i postawy współczucia wobec innych.
Jednak wyzwań nie brakuje. Wiele społeczeństw staje się coraz bardziej świeckich, zmienia się struktura demograficzna uczniów, rośnie presja związana z technologią, mediami społecznościowymi i problemami zdrowia psychicznego młodzieży. Brakuje także nauczycieli, co wpływa na jakość i ciągłość edukacji.
W jaki sposób JECSE odpowiada na te wyzwania?
JECSE działa jako łącznik między szkołami a globalną misją jezuitów. Wspiera utrzymanie tożsamości ignacjańskiej, oferuje programy formacyjne i przywódcze oraz sprzyja wymianie doświadczeń między szkołami w różnych krajach.
Dzięki temu szkoły uczą się od siebie nawzajem, wprowadzają innowacje, reagują na lokalne wyzwania i jednocześnie pozostają wierne duchowi ignacjańskiemu.
Jak szkoły jezuickie zachowują swoją tożsamość w coraz bardziej zróżnicowanym i świeckim świecie?
Tożsamość szkół jezuickich nie polega na sztywnym przestrzeganiu reguł, lecz na życiu wartościami ignacjańskimi w praktyce – poprzez refleksję, modlitwę, wspólnotę, służbę i troskę o uczniów. Szkoły tworzą przestrzeń, w której uczniowie mogą rozwijać się intelektualnie, duchowo i społecznie, niezależnie od własnych przekonań. To pozwala zachować wierność tradycji, jednocześnie otwierając się na dialog i różnorodność.
Jakie nadzieje i wyzwania widzi Pani dla edukacji jezuickiej w przyszłości?
Przyszłość przynosi zarówno wyzwania, jak i nadzieje. Sztuczna inteligencja, zmiany społeczne i kulturowe, kryzysy zdrowotne i ekologiczne – to realne trudności, z którymi szkoły muszą się mierzyć.
Jednocześnie ogromną nadzieję daje tradycja ignacjańska – kształcenie młodych ludzi kompetentnych, empatycznych i zaangażowanych. Międzynarodowa sieć szkół umożliwia wymianę doświadczeń i wspólne poszukiwanie rozwiązań, co wzmacnia skuteczność edukacji i misji jezuitów.
Jakie są Pani osobiste praktyki duchowe, które pomagają łączyć pracę z życiem duchowym?
Zachowanie równowagi między intensywną pracą a duchowością wymaga świadomych wyborów i rozeznania. Dla mnie oznacza to uczestnictwo w rekolekcjach, ćwiczenia duchowe, budowanie wspierających relacji i regularną refleksję nad swoim powołaniem. Pomaga mi to pozostać uważną, pełną energii i obecności w pracy, łącząc kontemplację z działaniem.
Jakie przesłanie chciałaby Pani przekazać nauczycielom i uczniom?
Do nauczycieli: nigdy nie lekceważcie codziennego wpływu, jaki wywieracie na uczniów. Kształtujecie nie tylko ich umysły, ale także serca i charakter.
Do uczniów: bądźcie ciekawi, odważni i uważni na innych. Wykorzystajcie edukację jezuicką jako przestrzeń do odkrywania swoich talentów, rozwijania odpowiedzialności i budowania sprawiedliwszego świata.
