Adam Żak SJ od dekad kładzie fundamenty pod bezpieczny Kościół w Polsce. Podczas uroczystego jubileuszu 75-lecia jego urodzin w Krakowie wybrzmiały słowa o tytanicznym wysiłku, odwadze i cenie, jaką płaci się za upominanie o sprawiedliwość dla najmłodszych. To pionier w walce o prawdę i godność najmłodszych – podkreślają współpracownicy o. Żaka. – Jego rola w budowaniu wiarygodności instytucji Kościoła w oczach młodego pokolenia jest kluczowa – powiedział kard. Grzegorz Ryś.

W piątek, 17 kwietnia 2026 roku, mury Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie stały się miejscem wyjątkowego wydarzenia. Jezuici, księża, przedstawiciele instytucji państwowych oraz organizacji pozarządowych zebrali się, by uczcić 75. rocznicę urodzin o. Adama Żaka SJ – twórcy i wieloletniego dyrektora Centrum Ochrony Dziecka (COD). Centralnym punktem uroczystości było wręczenie księgi jubileuszowej zatytułowanej „Troska i odpowiedzialność”, będącej podsumowaniem dotychczasowego dorobku tego pioniera działań na rzecz osób skrzywdzonych.

Uroczystość rozpoczęła się Mszą św. w Bazylice Najświętszego Serca Pana Jezusa, której przewodniczył abp Wojciech Polak, prymas Polski. W auli uczelni głos zabrali goście, wśród których znaleźli się m.in. kard. Grzegorz Ryś, Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak oraz prof. Hanna Suchocka. Obecność tak szerokiego spektrum osobistości podkreśliła rangę pracy o. Żaka, która wykracza daleko poza ramy zwyczajnego duszpasterstwa, budując standardy prewencji uznawane dziś za modelowe dla całego Kościoła.

Autorytet, który nie boi się napominać

Niezwykle mocne słowa padły z ust metropolity krakowskiego, kard. Grzegorza Rysia, który określił Jubilata mianem proroka i autorytetu. Kardynał zaznaczył, że prorocy bywają w kontrze do urzędu i potrafią go napominać, co w efekcie ratuje Lud Boży. – Jeśli młodzi chcą się jeszcze spotykać z biskupem, to także dzięki tobie – mówił kard. Ryś do jubilata, wskazując na kluczową rolę o. Żaka w budowaniu wiarygodności instytucji Kościoła w oczach młodego pokolenia.

Abp Wojciech Polak nazwał twórcę COD człowiekiem dialogu i współpracy, zaświadczając o jego „tytanicznym wysiłku” wkładanym w budowanie struktur ochrony małoletnich. Podobny ton wybrzmiał w liście bp. Luisa Manuela Alí Herrery, sekretarza Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich, który określił o. Żaka jako „niestrudzonego i odważnego pioniera w służbie zranionym”. Podkreślano, że dzięki jego determinacji Polska posiada dziś bezpieczny system prewencji.

Cena walki o sprawiedliwość

Laudację na cześć jubilata wygłosił o. Józef Augustyn SJ, który nie unikał tematów trudnych. Wskazał, że zaangażowanie o. Żaka w materię tak delikatną i bolesną często wiązało się z ogromnymi kosztami osobistymi. – Środowisko duchownych bywa niełatwe we współpracy. Pokusą jest nie myśleć, odsunąć – mówił o. Augustyn, diagnozując mechanizmy wypierania problemu przez przełożonych i współbraci.

Jubilat, upominając się o godność ofiar, musiał mierzyć się z cynizmem i upokorzeniami. O. Augustyn przytoczył drastyczny przykład sytuacji, w której o. Żak został publicznie nazwany „łowcą pedofilów”. Sam Jubilat przyznał w jednym z wywiadów, że stres związany z tą walką odbił się na jego zdrowiu. Według o. Augustyna, to właśnie dzięki o. Żakowi Kościół ma dziś twarz człowieka skrzywdzonego i odrzuconego, a nie instytucji zagrożonej przez „zewnętrznych wrogów”.

Od Neapolu po Centrum Ochrony Dziecka

Droga o. Adama Żaka do roli lidera ochrony małoletnich wiodła przez solidne wykształcenie i liczne misje powierzane mu przez zakon. Urodzony w 1950 roku w Bielsku-Białej, wstąpił do jezuitów w wieku 16 lat. Studiował filozofię i teologię w Krakowie, Monachium, Neapolu i Rzymie, uzyskując doktorat na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim. Przez lata pełnił kluczowe funkcje administracyjne: był prowincjałem Prowincji Polski Południowej (1996-2002) oraz asystentem Generała Towarzystwa Jezusowego w Rzymie (2003-2012).

Józef Augustyn zauważył, że wszystkie te wcześniejsze doświadczenia – w tym zarządzanie krakowskim kolegium w trudnych czasach transformacji ustrojowej – były przygotowaniem do obecnej misji. To wtedy Jubilat uczył się budować struktury od podstaw, szukać funduszy i tworzyć kompetentne zespoły. Od 2013 roku, jako Koordynator KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży, a rok później jako dyrektor COD, przekuwa tę wiedzę na konkretne działania systemowe.

Filozofia spotkania i prawdy

Fundamentem działań o. Żaka jest głęboka formacja intelektualna, w tym fascynacja myślą żydowskiego filozofa Franza Rosenzweiga. To od niego Jubilat uczył się otwartości, dialogu oraz miłości do prawdy, co zaowocowało m.in. jego zaangażowaniem w dialog chrześcijańsko-żydowski oraz pojednanie polsko-niemieckie. To podejście „szkoły życia” i dialogu z ludźmi o różnych wrażliwościach pozwoliło mu na budowanie wspólnoty wokół sprawy ochrony najsłabszych.

Kluczowym elementem tej drogi było jednak spotkanie z osobami skrzywdzonymi. O. Żak wspominał historie cierpienia, które słyszał od pierwszych miesięcy po święceniach. – Aby ktoś opowiedział swoje życie, trzeba umieć słuchać i pozwolić, by to nas zmieniało – podkreślał Jubilat, wskazując, że to właśnie prawda człowieka skrzywdzonego powinna być punktem wyjścia dla działań Kościoła.

Pamięć, która staje się zobowiązaniem

Prezentowana podczas jubileuszu księga „Troska i odpowiedzialność” to nie tylko hołd, ale naukowe kompendium wiedzy. Zawiera ona m.in. analizę wypowiedzi Jubilata przygotowaną przez Annę Seredyńską oraz 18 artykułów wybitnych specjalistów, takich jak prof. Hanna Suchocka, prof. Bogdan de Barbaro czy ks. Piotr Studnicki. Autorzy podejmują w niej tematy od prawnych i kanonicznych, po psychologiczne aspekty doświadczenia osób skrzywdzonych.

Uroczystość w krakowskim Ignatianum pokazała, że misja o. Adama Żaka jest głęboko zakorzeniona w zaufaniu łasce, która – w przeciwieństwie do siły i przemocy – potrafi skutecznie naprawiać wyrządzone krzywdy. – Ja kocham Kościół. Nie jestem zewnętrznym ekspertem, tylko jego częścią – mówił o. Żak, kończąc swoje wystąpienie apelem o odwagę w szukaniu prawdy. To właśnie ta bezkompromisowa wierność faktom i drugiemu człowiekowi ma sprawić, by blask Ewangelii mógł na nowo stać się czytelny dla świata.