Kobiety – między miłością a zdradą. Dalila

1. Cudowne dziecko

Opowiadanie o biblijnej Dalili umieszczone jest w kontekście wydarzeń związanych z okresem Sędziów. Jej historia spleciona jest bardzo wyraźnie z bohaterem Izraelitów, którym był Samson. Małżeństwo Samsona i Dalili przedstawione jest bardzo barwnie. Wypełnia je gorąca miłość, gry miłosne, zdrada i tragedia.

Samson jest cudownym dzieckiem. Jego poczęcie i przyjście na świat dokonuje się przez cudowną interwencję Boga, który wysyła swojego pośrednika-anioła do niepłodnej, bezimiennej kobiety, żony Manoacha:  «Otoś teraz niepłodna i nie rodziłaś, ale poczniesz i porodzisz syna. Lecz odtąd strzeż się: nie pij wina ani sycery i nie jedz nic nieczystego. Oto poczniesz i porodzisz syna, a brzytwa nie dotknie jego głowy, gdyż chłopiec ten będzie Bożym nazirejczykiem od chwili urodzenia. On to zacznie wybawiać Izraela z rąk filistyńskich» (Sdz 13, 3-5).

Bóg daje niepłodnej matce syna z obietnicą, że będzie on wybawicielem narodu. Jest przeznaczony do wielkich czynów. Staje się Bożym nazirejczykiem, człowiekiem „poświęconym Bogu”. Zasady Pięcioksięgu wymagały, aby nazirejczyk nie pił alkoholu ani żadnych napojów z winogron, nie obcinał włosów i nie miał kontaktu z ciałem zmarłego. Okres poświęcenia Bogu był z góry ustalony, a śluby nazireatu mogli składać zarówno mężczyźni, jak i kobiety (Lb 6, 1-8).

W przypadku Samsona okres trwania ślubów nie jest z góry ustalony. Zakazy zabraniające picia alkoholu i spożywania tego, co nieczyste dotyczą zarówno Samsona, jak i jego matki. Jego samego natomiast obowiązuje zakaz obcinania włosów.

Cudowna interwencja anioła w życie Manoacha i jego żony przypomina ewangeliczną scenę zwiastowania. Matka Samsona od początku wierzy w boskie pochodzenie posłańca: Poszła więc kobieta do swego męża i tak rzekła do niego: «Przyszedł do mnie mąż Boży, którego oblicze było jakby obliczem Anioła Bożego – pełne dostojeństwa» (Sdz 13, 6). Ojciec Samsona z kolei nie dowierzał, potrzebował znaku. Jego modlitwa zostaje wysłuchana. I jemu objawia się anioł. Odtąd razem wierzą, że prawdziwie nawiedził ich anioł Jahwe.

Od pierwszej interwencji anioła, matka ma świadomość wyjątkowości poczętego dziecka. Jest on namaszczony przez Boga i obdarzony Jego błogosławieństwem: Porodziła więc owa kobieta syna i nazwała go imieniem Samson. Chłopiec rósł, a Pan mu błogosławił. Duch Pana zaś począł na niego oddziaływać w Obozie Dana między Sorea a Esztaol (Sdz 13, 24-25). Przekonanie o wyjątkowości dziecka skłania matkę do wybrania dla niego szczególnego imienia. Nazywa go imieniem Samson (hebr. Szimszon), co oznacza „słoneczko”. Samson staje się dla matki słoneczkiem, radością, która następuje po okresie smutku i poniżenia wynikającym z bezpłodności.

Samson jest jedynakiem, dzieckiem podarowanym cudownie, dlatego zajmuje wyjątkowe miejsce w życiu rodziców i jest szczególnie traktowany: Jako wytęskniony syn bezpłodnych wcześniej rodziców, Samson jest prawdopodobnie rozpieszczany i często utwierdzany w swojej wyjątkowości, co wpływa na większość jego późniejszych zachowań, ponieważ rozpieszczane dzieci rzadko wyrastają na altruistów (T. J. Wray). Można powiedzieć, że ten Boży wybraniec będzie dorastał w atmosferze niesprzyjającej do osiągnięcia prawdziwej dojrzałości, do rozwinięcia cech przywódczych i stawienia czoła pokusom. Stanie się kapryśnym dzieciakiem, a później młodzieńcem, który otrzymane talenty będzie wykorzystywał nie na pożytek swego ludu, ale dla własnej korzyści.

Pytania do refleksji i modlitwy:

• Jak przeżywam swoją niepłodność?
• Czy postrzegam swoje dzieci jako dar od Boga?
• Czym się kieruję w wyborze imienia dla dziecka?
• Czy mam odwagę poświęcić swoje dzieci na służbę Bogu?
• Jak rozumiem poświęcenie dziecka na służbę Bogu?
• Czy nie rozpieszczam swoich dzieci?
• Czy wychowuję je do altruizmu?

2. Hulaka i rozbijaka

Samson jest typem człowieka, który działa impulsywnie, pod wpływem emocji, bez należytego rozeznania w sytuacji. Jest człowiekiem, który zamiast wypełniać powierzoną mu misję, lubi realizować swoje zachcianki. Wielka nadzieja Izraela na wyzwolenie od Filistynów zmienia się w wielkie rozczarowanie. Ważniejsza od statusu nazirejczyka zobowiązanego do służby Jahwe jest dla niego skłonność do kobiet i awantur. Nawet jego rodacy chcą go wydać wrogom, gdyż jego zachowanie przynosi im więcej szkody i niepokoju niż dobrego.

Samson właściwie zajmuje się głównie sobą. Bogu służy niejako przy okazji, w zasadzie bez świadomości, bez wyraźnego celu. Jego zachowanie nie może być stawiane jako wzór. Jego liczne wybuchy gniewu, niezrównoważenie psychiczne mogą świadczyć o tym, że nie stronił od alkoholu. Autor opowiadania pokazuje jednak, że mimo niechlubnej postawy Samsona Bóg prowadzi swoje dzieło.

Upodobanie do kobiet prowadzi Samsona do kraju Filistynów. Tam szuka spełnienia swojego pragnienia miłości wiążąc się z cudzoziemkami: Samson zstąpił do Timny i ujrzał tam kobietę wywodzącą się z córek filistyńskich. Wróciwszy, tak oznajmił swemu ojcu i matce: «W Timnie ujrzałem wśród córek filistyńskich pewną kobietę. Weźcie mi ją teraz za żonę!» Rzekł mu jego ojciec i matka: «Czyż nie ma kobiety pomiędzy córkami twoich braci i w całym twoim narodzie, żeś poszedł szukać żony wśród nieobrzezanych Filistynów?» Samson odpowiedział swemu ojcu: «Weźcie mi tę, gdyż spodobała się moim oczom» (Sdz 14, 1-3). Małżeństwo Samsona z Filistynką nie trwa jednak zbyt długo i staje się w zasadzie powodem wojny. W czasie wesela Samson drażni swoim zachowaniem Filistynów, szuka zaczepki. Wygląda na to, że jego związek z żoną ogranicza się do doznań wzrokowych. Zdesperowana kobieta żyje pod presją swoich krewnych, którzy za wszelką cenę chcą wygrać zakład postawiony przez Samsona. Naprzykrza się mężowi i zdradza rozwiązanie zagadki weselnikom. Wywołuje to atak złości u siłacza.

Wydaje się, że Samson nie jest zdolny do wejścia w rolę małżonka. Zamiast okazywania miłości żonie, staje się gwałtownikiem posługującym się siłą i przemocą. Wznieca kolejne akty przemocy, które kończą się śmiercią jego żony i teścia. W szale mści się okrutnie na Filistynach, stając się wrogiem publicznym numer jeden. Jego życie jest uwikłane pomiędzy kolejnymi romansami a koniecznością walki z wrogiem, który chce go za wszelką cenę unieszkodliwić. Sytuacja powtarza się jeszcze dwa razy. Powodowany pożądaniem Samson odbywa potajemną schadzkę z filistyńską nierządnicą z Gazy. I tym razem zostaje on zdradzony przez kobietę, jednak wymyka się z pułapki i uchodzi z życiem. Samson to dzikus-gwałtownik, który gna uliczkami zakazanych miast i zaleca się do zakazanych kobiet. Jego długie włosy rozwiewają się na wietrze, kiedy wznieca zamieszanie wśród przerażonych tubylców (T. J. Wray).

Obraz Samsona jako kobieciarza i awanturnika przypomina postawę wielu współczesnych mężczyzn, którzy posługują się przemocą, są nieokiełznani, pod wpływem alkoholu nie potrafią opanować swoich rządz i namiętności, a najczęstszym obiektem ich ataku staje się kobieta. Na wzór Samsona stają się osiłkami kipiącymi testosteronem, a w sytuacjach konfliktu i zagrożenia wyznającymi prostą zasadę młodych Kiemliczów: „ojciec prać”! (H. Sienkiewicz, Potop).

Dziwi z pewnością ocena postępowania Samsona. Jest on uznawany za jednego z herosów, bohaterów biblijnych. Autor biblijny przeplata opowiadanie o jego desperackich i zupełnie niekoniecznych zachowaniach przemocowych ze stwierdzeniem, że działał pod wpływem Bożego ducha: opanował go duch Pana (Sdz, 14, 6.19). Do końcowej pozytywnej oceny przyczyniła się z pewnością jego bohaterska śmierć, która była desperackim aktem nadrobienia straconego czasu i wypełnienia swojej życiowej misji.

Pytania do refleksji i modlitwy:

• Czy umiem wypełniać swoją życiową misję? Czy nie przedkładam ponad nią moich osobistych korzyści?
• Czy nie kieruję się w życiu przyziemnymi zachciankami?
• Czy jestem człowiekiem dojrzałym do podejmowania ról małżeńskich?
• Czy stosuję przemoc wobec innych?
• Czy nie nadużywam swojej władzy do prywatnych celów?
• Jaki jest mój stosunek do używek?
• Jak radzę sobie z pożądaniem i namiętnościami?

3. Gdzie diabeł nie może…

Trzecią kobietą w życiu Samsona jest Dalila. Musiała odznaczać się niezwykłą urodą, skoro na jej widok Samson zakochał się bez pamięci: Później zakochał się w pewnej kobiecie imieniem Dalila, która mieszkała w dolinie Sorek (Sdz 16, 4). Autor Księgi nie podaje wiele szczegółów na temat Dalili. Należy przypuszczać, że była Filistynką, co wynika ze słabości Samsona do kobiet filistyńskich. Tradycyjnie Dalila uznawana jest za nierządnicę, jednak w tekście nie pojawia się nigdzie wzmianka o jej profesji. Wiemy tylko, że jest kobietą mieszkającą samotnie, bez mężczyzny, który by się nią opiekował. Niektórzy uczeni przypuszczają, że była ona tkaczką, ponieważ tekst wspomina o czółenku, krośnie i o tym, że potrafiła splatać włosy Samsona (Sdz 16, 14) (T. J. Wray).

Jako kobieta samotna, bez opieki mężczyzny, musi sobie radzić w świecie zdominowanym przez mężczyzn. Musi umieć zadbać o siebie, być samodzielna. Los Dalili podobny jest do losu pierwszej żony Samsona: ona też zostaje poddana presji. Żąda się od niej zdrady męża, oszustwa. Musi wydobyć od niego informacje, które zostaną wykorzystane przeciw niemu w celu obezwładnienia go: Przyszli do niej władcy filistyńscy i powiedzieli: «Oszukaj go i dowiedz się, w czym tkwi jego wielka siła oraz jak moglibyśmy go pokonać, a następnie związać i obezwładnić. Każdy z nas da ci za to tysiąc srebrników» (Sdz 16, 5). Dalila podejmuje wyzwanie i odtąd usiłuje namówić swojego męża, by wyjawił jej swój sekret. Nie korzysta z żadnych damskich sztuczek, by wydobyć od Samsona odpowiedź, ale pyta go wprost o źródło jego siły, podając jednocześnie cel, dla którego chce zdobyć taką wiedzę: «Powiedz mi, proszę cię, gdzie tkwi twoja wielka siła i czym można by cię związać i obezwładnić» (Sdz 16, 6).

Rozpoczyna się swoista gra. Samson trzykrotnie podaje Dalili wskazówki dotyczące sekretu jego siły, ale za każdym razem są one fałszywe. Być może traktował całą sprawę jako zabawę, igraszkę miłosną związaną ze skrępowaniem ciała, podczas gdy Dalila mozolnie dążyła do wykonania swojego zadania: wydać męża w ręce Filistynów. Gdy zawodzą prośby, Dalila czyni Samsonowi wyrzuty dotyczące jego zaangażowania w miłości i naprzykrza mu się tak, iż doprowadza go do śmiertelnego wyczerpania: «Jak ty możesz mówić, że mnie kochasz, skoro serce twoje nie jest ze mną złączone? Oszukałeś mnie już trzy razy nie wyjaśniwszy mi, w czym tkwi twoja wielka siła». I gdy mu się tak każdego dnia naprzykrzała, że go przyprawiała o strapienie, a nawet o śmiertelne wyczerpanie, wówczas otworzył przed nią całe swoje serce i wyznał jej: «Głowy mojej nie dotknęła nigdy brzytwa, albowiem od łona matki jestem Bożym nazirejczykiem. Gdyby mnie ogolono, siła moja odejdzie, osłabnę i stanę się zwykłym człowiekiem» (Sdz 16, 15-17).

Swoim namolnym zachowaniem i ciągłymi utarczkami Dalila doprowadza męża na skraj wyczerpania. W jej zamyśle uwodzicielskim okazuje się dwulicowość. Gdy Samson zasypia nie spodziewając się niczego, zostaje podstępnie zdradzony, oślepiony i zaprowadzony w okowach do haniebnej niewoli. Zakończenie opowiadania biblijnego odkrywa, jak bezwzględne jest samo uwodzenie i jak dramatyczne okazuje się przyzwolenie na nie. Tylko naiwność pozwala sądzić, że z uwodzeniem można igrać. Uwodzeniem można się w perfidny, dwulicowy sposób posłużyć. Zawsze tak robiono, począwszy od czasów biblijnych, z tą jednak różnicą w porównaniu z dniem dzisiejszym, że uwodzenia nie nazywano miłością (A. Fumagalli). Uwodzenie może stać się narzędziem działania szatana. Ignacy Loyola pisze: [Nieprzyjaciel] zachowuje się jak uwodziciel, który chce pozostać w ukryciu i nie być ujawnionym (Ćwiczenia duchowne, 326). W ukryciu, bez wyjawienia prawdziwych zamiarów, łatwiej knuje się i przeprowadza podstępne zamysły.

Autor biblijny nie podaje wprost motywów działania Dalili. Nie wiadomo, czy chodziło jej głównie o pieniądze (jeśli naprawdę była nierządnicą, jest to prawdopodobne), czy o lojalność wobec swego narodu, patriotyzm czy może ambicja wykonania tak trudnego zadania skłania ją do tego czynu. Pieniądze i seks są najodpowiedniejszą bronią w zmuszaniu ludzi do kapitulacji. Jest nią także możliwość uwiedzenia człowieka ważnego i uznawanego (A. Fumagalli).

Dokonany przez Dalilę postępek stawia ją w negatywnym świetle. Zdradza mężczyznę, który ją kochał i doprowadza go do upokorzenia i cierpienia. Zdrada Dalili staje się łatwiejsza dlatego, że Samson ją kocha; oczywiście ważne jest, by pamiętać, że nigdzie w tekście nie jest powiedziane, że Dalila kocha Samsona. Już sam ten fakt czyni z historii Samsona tragedię, ponieważ nieodwzajemniona miłość zawsze łamie serce (T. J. Wray).

Historia Samsona i Dalili pokazuje, do czego zdolna jest kobieta, jeśli podrażniona zostanie jej ambicja lub urażona duma: Nic tak nie rozpala pragnienia zemsty, jak zraniona duma, a tym bardziej duma kobiety (A. Fumagalli). Zdolna jest wtedy do rzeczy najgorszych, a jej wytrwałość w szkodzeniu jest nadzwyczajna. Do Dalili można z powodzeniem odnieść przysłowie mówiące, że gdzie diabeł nie może, tam babę pośle. Kobieta z natury nie jest wysłannikiem szatana, ale może się nim z powodzeniem stać. Joachim Badeni, komentując to przysłowie stwierdza, że jest ono nieprawdziwe, bo diabeł pośle to, co skuteczne. Jeżeli skuteczna będzie kobieta, pośle kobietę i ustawi ją według swego diabelskiego planu. Jednak sama kobieta jako taka nie jest wysłannikiem diabła.

Droga kobiety od miłości do nienawiści jest niezwykle krótka. Liczne historie dawnych i współczesnych kobiet pokazują, że potrafią się one zapamiętywać się w gniewie i wyzwalać w sobie niszczycielską siłę. W czynieniu zła mogą być nawet bardziej wytrwałe niż mężczyźni, a także bardziej okrutne i bezwzględne. Ignacy Loyola posuwa się do porównania zachowania diabła do kobiety: Nieprzyjaciel w zachowaniu się podobny jest do kobiety, w tym mianowicie, że siły ma słabe, ale chęć [szkodzenia] mocną. Bo właściwością kobiety w czasie sprzeczki z jakimś mężczyzną jest tracić odwagę i uciekać, jeżeli mężczyzna stawia jej dzielnie czoło; a przeciwnie, jeżeli mężczyzna zaczyna uciekać tracąc odwagę, wtedy gniew, mściwość i dzikość kobiety nie zna granic, ni miary (Ćwiczenia duchowne, 325).

Zachowanie Dalili wypływa chyba także z instynktu samozachowawczego w zdominowanym przez mężczyzn społeczeństwie. Wiele biblijnych kobiet posługuje się oszustwem, kłamstwem czy zdradą, by walczyć o swoje, o godne życie dla siebie i swoich dzieci. Uwzględniając kontekst patriarchalnego społeczeństwa, w którym żyła Dalila, rozumiemy lepiej narzucone jej żądanie ze strony starszyzny, by zdradziła Samsona. Inaczej mogłaby podzielić los swojej poprzedniczki, pierwszej żony Samsona.

Pytania do refleksji i modlitwy:

• Jak zachowuję się pod wpływem presji otoczenia?
• Jakie są motywy mojego działania?
• Jak postępuję w sytuacji podrażnionej ambicji i urażonej dumy?
• Jak radzę sobie z gniewem i nienawiścią?
• Jak korzystam ze swoich „talentów” uwodzicielskich?
• Jakich środków używam do walki o swoją godność, pozycję w związku?
• Jak zachowuję się w czasie kłótni i sprzeczek z mężczyznami (lub kobietami)?

Fragment książki „Kobiety – między miłością a zdradą. Medytacje biblijne”, WAM

Kobiety – między miłością a zdradą Medytacje biblijne | wydawnictwowam.pl